Czym jest rodzina zastępcza.

Rodziny zastępcze są instytucjami pomocy społecznej tworzonymi w celu zapewnienia opieki dzieciom pozbawionym opieki rodzicielskiej z powodu wystąpienia w ich rodzinach różnego rodzaju sytuacji kryzysowych takich jak:
Prowadzenie rodzin zastępczych i udzielanie im pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci pozostających pod opieką tych rodzin jest zadaniem własnym powiatu z zakresu pomocy społecznej. Jednostką zobowiązaną do udzielania pomocy i sprawowania nadzoru nad rodzinami zastępczymi z ramienia powiatu jest powiatowe centrum pomocy rodzinie lub upoważniony przez nie ośrodek adopcyjno-opiekuńczy.
Tworzenie rodzin zastępczych opiera się na zasadzie poszukiwania odpowiednich opiekunów i bezpiecznego domu dla konkretnego dziecka, a nie na poszukiwaniu dziecka dla rodziców którzy zgłosili gotowość do pełnienia tej funkcji.

Rodzina zastępcza jest usługą zarówno na rzecz dzieci jak i ich rodziców biologicznych. Daje dzieciom i rodzicom szansę, aby wyeliminować objawy i przyczyny kryzysu np. poprzez: leczenie lub specjalistyczną terapię, uporządkowanie sytuacji bytowej (w razie potrzeby korzystając z usług pomocy społecznej), udział w szkoleniach lub warsztatach dla rodziców itp.. Celem działania rodziny zastępczej jest wzmocnienie rodziny naturalnej, tak aby dziecko mogło do niej powrócić i przygotowanie dziecka do tego powrotu poprzez zaleczenie ran z przeszłości, wzmocnienie poczucia własnej wartości dziecka i wyrobienie w nim umiejętności tworzenia trwałych związków emocjonalnych.

Utworzenie rodziny zastępczej (w przeciwieństwie do adopcji inaczej zwanej przysposobieniem) nie powoduje powstania więzi rodzinno-prawnej pomiędzy opiekunami a dzieckiem. Dziecko przyjęte do rodziny nie staje się dzieckiem tej rodziny, nie powstają też obowiązki i uprawnienia alimentacyjne czy dotyczące dziedziczenia (ani opiekunów wobec dziecka ani dziecka wobec opiekunów). Stan cywilny dziecka nie ulega zmianie, dziecko nie przyjmuje nazwiska opiekunów, a rodzina zastępcza nie przyjmuje pełni władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Rodzice zastępczy są jedynie opiekunami prawnymi dla dziecka.
W rodzinach zastępczych umieszcza się dzieci, których rodzice zostali trwale lub czasowo pozbawieni praw rodzicielskich lub władza ta została ograniczona.
Formalnie pełnienie funkcji rodziny zastępczej ustaje z dniem uzyskania przez dziecko pełnoletności chyba, że wcześniej powróci do rodziny biologicznej lub zostanie ono umieszczone w rodzinie adopcyjnej. Faktycznie wiele rodzin zastępczych nawiązuje z dzieckiem trwałe więzi emocjonalne i wspiera je także w dorosłym życiu. Po ukończeniu 18 roku życia (lub po ukończeniu nauki) powiatowe centrum pomocy rodzinie przy współpracy ośrodka adopcyjno-opiekuńczego i rodziny zastępczej przeprowadza usamodzielnienie dziecka.

Wszystkie osoby opiekujące się dzieckiem (opiekunowie, rodzina biologiczna lub adopcyjna, pracownicy socjalni, sędziowie i kuratorzy, lekarze, terapeuci, pedagodzy itd.) powinny tworzyć wzajemnie współpracujący i wspierający się zespół. W rzeczywistości tworzenie takich zespołów jest dopiero w planach i często opiekunowie muszą sami poszukiwać osób lub instytucji, które pomogą im zapewnić dziecku odpowiednią opiekę.

Wstecz